NZa probeert weer eisers in HONOS-zaak procederen te beletten

Een ezel stoot zich in het algemeen niet twee maal aan dezelfde steen is een staande uitdrukking. De Nederlandse Zorgautoriteit(NZa) lijkt dat echter wel te doen. Bij het door de coalitie Vertrouwen in de GGZ ingestelde hoger beroep in de HONOS-zaak probeert de NZa opnieuw de GGZ-cliënten, zorgverleners en drie maatschappelijke organisaties andermaal het procederen te beletten. Zulks, door voorafgaand aan de inhoudelijke behandeling in hoger beroep de ontvankelijkheid van drie groepen van eisende partijen bij het Hof te bestrijden. D.w.z. dat die op formele gronden volgens de landsadvocaat Pels Rijcken niet het recht zouden mogen hebben om bij het Hof te  procederen. De NZa probeerde dat eerder al voorafgaand aan de behandeling in eerste aanleg bij de Rechtbank. De rechtbank oordeelde duidelijk dat alle drie de procespartijen, verenigd in de Vertrouwen in de GGZ ontvankelijk waren, dus mochten procederen.

Waar gaat de HONOS-zaak over?

De zaak draait om het volgens de coalitie onrechtmatig verzamelen van de antwoorden op zeer privacygevoelige vragen in HONOS-vragenlijsten van 800.000 GGZ-cliënten in 2023 door de NZa. Die eiste die op bij zorgverleners om een algoritme te ontwikkelen waarmee men de GGZ-zorgkosten wilde kunnen voorspellen. De coalitie Vertrouwen in de GGZ ziet het verzamelen van die data door de NZa als een flagrante schending van het medisch beroepsgeheim.

Wat voert de NZa(Pels Rijcken) nu aan?

Het aparte is dat Pels Rijcken namens de NZa eigenlijk dezelfde argumenten aanvoert waarop ze in eerste aanleg bij de rechtbank nul op het rekest kregen. De NZa voert drie hoofdargumenten aan:

1. Dat wat de coalitie vraagt (HONOS-verplichting in strijd is met privacyrecht en beroepsgeheim) volgens de NZa slechts een opstap zijn naar een schadevergoedingsactie. Daardoor zou een soepelere beoordeling van onze ontvankelijkheid niet meer mogen worden toegepast.
2. De zaak is volgens de NZa geen ‘algemeen-belangactie’ maar een ‘groepsactie’. Dat lijkt triviaal maar bij groepsacties gelden in theorie strengere regels waaraan de coalitie volgens de NZa niet zou voldoen.
3. De individuele eisers zouden helemaal geen plek mogen hebben in deze procedure naast de stichtingen. De NZa stelt dat de Wamca -de wet op basis waarvan deze procedure wordt gevoerd – alleen bedoeld is voor organisaties, niet voor individuele personen. Individuen zouden hun belangen via de stichtingen behartigd krijgen, en hoeven daar volgens de NZa niet zelf als partij voor op te treden.

Oordeel rechtbank over ontvankelijkheid

De rechtbank veegde in juli 2024 in haar oordeel de argumenten van de NZa van tafel en oordeelde:

“5.1.

beslist dat de belangenorganisaties ontvankelijk zijn in hun collectieve vorderingen onder II tot en met IX en wijst hen gezamenlijk aan als exclusieve belangenbehartigers,

5.2.

beslist dat de individuele eisende cliënten ontvankelijk zijn in hun vorderingen onder II tot en met IV en de behandelaren in de vorderingen onder II tot en met VIII en schort de behandeling daarvan op totdat de collectieve procedure in eerste aanleg is geëindigd”

Dat laatste betekende dat eerst de drie maatschappelijke organisaties(Platform Burgerrechten, stichting KDVP en Landelijk Overleg Cliëntenraden Waardevolle zorg de bodemprocedure bij de rechtbank mochten voeren en daarna de cliënten en zorgverleners.

Algemeenbelang actie

Ook in hoger beroep maakt Pels Rijcken weer veel werk van het willen aantonen dat de coalitie geen algemeenbelang actie voert maar uit is op financiële vergoeding. Dat heeft te maken met het feit dat de coalitie de procedure aangespannen heeft op basis van de Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie. Onder de Wamca gaat het bij zaken voor een financiële genoegdoening om het verzwaarde regime, terwijl het bij principiële, ideële, vorderingen om het lichte regime gaat. De rechtbank maakt dat in haar oordeel in rechtsoverweging 4.32 en verder duidelijk.

In rechtsoverweging 4.18 stelt de rechtbank al dat het om een algemeen-belang-actie gaat.

De rechtbank maakt in rechtsoverweging 4.42 t/m 4.44 ook heel erg duidelijk dat individuele eisers, cliënten en zorgverleners absoluut mogen procederen binnen de Wamca onder het verlichte regime.

Gênante uitputtingsslag

De enige reden die ik kan verzinnen dat de NZa via Pels Rijcken weer probeert op identieke gronden de ontvankelijkheid aan te roeren is haar tegenstander te pogen uit te putten. Men weet dat de coalitie procedeert met geld verkregen met crowdfunding, met een zekere eindigheid. Het signaal dat de NZa afgeeft richting GGZ-cliënten en zorgverleners is dat ze volgens haar eigenlijk niet zouden mogen procederen tegen de NZa. Een hoogst gênante vertoning, naar mijn oordeel.

Uiterst groot maatschappelijk belang

Wat menigeen zich niet realiseert is dat de HONOS-zaak er één is met een groot maatschappelijk belang. Niet alleen vanwege het doorbreken van het medisch beroepsgeheim. Maar vooral om dat wat de NZa deed met haar GGZ-dataverzameling om een algoritme te ontwikkelen, de weg opent voor andere overheidsinstanties c.q. ministeries. Namelijk om n’importe wat voor data van burgers op te eisen voor het ontwikkelen van algoritmes.

W.J. Jongejan, 2 april 2026

Afbeelding van Mohamed Hassan via Pixabay