De term operatierobot is een volkomen verkeerd begrip

In een tijd waarin het gebruik van Artificial Intelligence(AI) en robots continu het nieuws overheerst, is het goed eens te kijken naar het begrip robot in de zorg. Heel vaak gebruikt men die term. Dat gebeurt vooral door de leveranciers van apparaten die ze zelf robot nomen. Ook artsen, voornamelijk chirurgen, hebben het sinds 2001 in toenemende mate over operatierobots. Meestal gaat het dan over de Da Vinci-“robot” men die bij hartchirurgie, de urologie, gynaecologie etc. gebruikt kan gebruiken. Het klinkt allemaal voortvarend en wekt de indruk dat daarmee grote grenzen verlegd worden, maar is dat wel zo? Is het apparaat dat we zorg-robot of operatierobot wel dat wat het begrip “robot” voor moet stellen. Als je naar de definitie van een robot gaat kijken, kom je op een heel andere conclusie uit. Dan blijkt het eigenlijk gewoon te gaan om machines, technische verlengstukken van de mens. Het gaat namelijk niet om zelfstandig acterende apparaten.

Waar komt begrip “robot” vandaan?

Het woord robot werd voor het eerst gebruikt door de Tsjechische schrijver Karel Čapek in zijn toneelstuk R.U.R., dat staat voor Rossum’s Universal Robots, geschreven in 1920, en is afgeleid van het Tsjechische woord robota, dat ‘werk’ of ‘verplichte arbeid’ betekent. In een ingezonden brief in Lidové Noviny (een Tsjechisch dagblad) in 1933 vertelt Karel Čapek dat het woord door zijn broer Josef is verzonnen.

Wanneer is een werktuig een robot?

Een robot is een programmeerbare machine die automatisch verschillende fysieke handelingen uit kan voeren. Een robot kan zijn uitgerust met artificiële intelligentie (A.I.), en zelflerend zijn, en daardoor meer autonoom.

De belangrijke kenmerken zijn:

Waarnemen: de robot kan informatie uit de omgeving meten (via sensoren).

Beslissen: de robot verwerkt data en kiest een actie (via controller/software).

Handelen: de robot beweegt of grijpt iets (via actuatoren, motoren, armen, wielen).

Het belangrijkste kenmerk is toch wel het autonoom zonder menselijke interventie acteren op het vlak waar hij wordt ingezet.

In 2000 kwamen de eerste robots in de Nederlandse operatiekamers. De operatierobot heeft buigbare “polsjes” in plaats van starre instrumenten, maakt schaalbare bewegingen en bevat een camera met volledig 3D-beeld. Als voordelen noemt men: patiënten die met een robot zijn geopereerd, hebben minder bloedverlies en minder last van pijn. Ze zouden sneller op de been zijn en korter in het ziekenhuis liggen.

Belangrijke nadelen

• Hoge kosten: Een operatierobot is erg duur in aanschaf en vraagt daarnaast veel geld voor jaarlijks onderhoud. Ook de operaties zelf zijn vaak duurder dan traditionele handmatige ingrepen.

• Gebrek aan gevoel (haptische feedback): De chirurg bedient de robot op afstand en voelt niet direct wat hij of zij aanraakt. Het is daardoor lastiger om weefselweerstand of de hardheid van een structuur ‘in de vingers’ te voelen.

• Langere operatietijd: Uit onderzoek blijkt dat robotoperaties soms langer duren dan operaties die direct door ervaren mensenhanden worden uitgevoerd.

• Geen garantie op grotere nauwkeurigheid: Hoewel een robot geen trillende handen heeft, werkt de robot niet per definitie nauwkeuriger of beter dan een geoefende chirurg.

Een operatierobot is geen robot

De definitie volgend is een operatie-robot, maar ook de sociaal acterende zorgrobots, dan ook geen robots.

Bij een operatierobot zit de operateur achter een console met beeldscherm(en) en hand- en voetbediende instrumenten die op enige afstand, meestal enkele meters, een ingreep uitvoert.

Met de bewegende “armen” manipuleert men weefsel, snijdt en coaguleert en plaatst hechtingen.

Er is een continue input van menselijk handelen zonder een eigenstandige actie van het operatie-werktuig.

Remote-/cyber-/tele-surgery

Eén van de voordelen die men propageert met operatie-“robots” is het opereren op afstand. Met de operateur op een andere plaats, in een ander land of ander werelddeel dan waar de patiënt op de operatietafel ligt. In 2001 werd vond de eerste zo uitgevoerde operatie plaats. De chirurg bevond zicht in New York de 68 jarige vrouwelijke patiënt in Straatsburg in Frankrijk. Nadien is het door chirurgen her en der uitgevoerd maar het gebruik vindt niet massaal ingang.

Eén van de voorkomende problemen kan de latentietijd zijn bij de overdracht van het signaal van de manipulator naar de patiënt.

Ook al wordt de remote-/cyber-/tele-surgery soms ook robot-chirurgie genoemd is het dat in genen dele.

Sociale zorg-“robot”

Veel artikelen op mijn website gaan over zogenaamde sociale zorg-“robots. Ik beschreef ze onder de namen Nao, Zora, Eddy Hugo, Pepper, Tessa en Sara etc.  Even zoeken op deze website met deze namen leveren vermakelijk leesvoer op.

Al die apparaten hebben gemeen dat ze niet autonoom kunnen functioneren en of met tussenpoos of continu een mens op de achtergrond behoeven om de taken, zoals spraak, bewegen etc. aan de gang te houden. Dus laten we het dan geen zorgrobots noemen. Het suggereert meer dan er is.

Wat dan wel?

Het gaat in alle gevallen om mechanieken, machines die taken uitvoeren waarbij de mens continu voor adequate input zorgt. Dus laten we het geen operatie- of zorgrobots noemen, maar operatie- dan wel zorgmachines.

W.J. Jongejan,

Afbeelding door  p2722754 van Pixabay