Aleid Wolfsen vertelt halve verhaal over vernietigen moslimdata

Gisteren kwam Aleid Wolfsen, voorzitter Autoriteit Persoonsgegevens(AP), pront in het nieuws. Hij maakte o.a. bij de NOS bekend dat de AP tien gemeenten een boete van in totaal 250.000 euro gaf.  De AP beboet de gemeenten vanwege het illegaal verwerken van informatie over islamitische mensen. Dat verzamelen van die informatie gebeurde na 2014 toen de Rijksoverheid, de Vereniging Nederlandse Gemeenten, en Nationale Coördinator Terrorismenestrijding en Veiligheid(NCTV) aandrongen op een stevige lokale aanpak van radicalisering en uitreizen van Islamitische Staat-aanhangers. Tien gemeenten pakten dat op en deden m.b.v.  een extern bureau onderzoek naar islamitische mede-landers. Met dat geheime onderzoek maakten ze oa. quick-scans en krachtenveldanalyses. Wolfsen roep nu fier dat de AP de gemeenten heeft opgedragen de data/onderzoeksresultaten te vernietigen. Die zijn echter door gemeenten gedeeld met de lokale gezagsdriehoek(burgemeester, Openbaar Ministerie en politie), maar ook het ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid. Daar dringt hij niet aan op vernietiging.

Achtergrond

De afgelopen decennia waren er in de samenleving grote zorgen over extremisme en terrorisme, mede door de oorlog in Syrië (vanaf 2011) en aanslagen in Europa (2015 en 2016). Circa 300 personen zijn vanuit Nederland uit gereisd naar Syrië en Irak, waarvan het leeuwendeel zich heeft aangesloten bij ISIS, voor het grootste deel in de periode 2013-2016. De angst voor terroristisch geweld in eigen land nam toe en de NCTV) waarschuwde in dreigingsbeelden voor de invloed van het salafisme en jihadistisch gedachtegoed als gevaar voor de democratische rechtsorde. Vanaf 2014 drongen de Rijksoverheid, de Vereniging Nederlandse Gemeenten en de NCTV aan op een stevige lokale aanpak van radicalisering en uitreizen. Gemeenten kregen hierin een centrale rol, waarbij de NCTV hamerde op het belang van kennis, netwerken en onderling vertrouwen.(Deze alinea tekst AP)

Zeer selectieve actie AP

De krachtenveldanalyses en quick-scans zijn gedeeld met de lokale driehoek maar ook in alle gevallen met de NCTV en in één gemeente met het ministerie van SZW. Het aparte is dat de B&W van Delft aan de AP heeft gemeld dat het onderzoeksbureau dat ze inschakelden per abuis(sic) de resultaten naar het NCTV stuurde. Door het doorsturen van quick-scans krachtenveldanalyses naar al die partijen staan de onderzoeksdata ook in die datasystemen. Nergens op de webpagina van het boetebesluit of in de verzameling boetebesluiten staat ook maar iets over een actie van de AP bij die derden. Het vernietigen aan één kant is daarom een loos gebaar dat kracht moet uitstralen maar dat niet doet. Een doorgestuurde krachtenveldanalyse is daarbij ook niet niks.

Krachtenveldanalyse(1)

Wat staat er zoal in een krachtenveldanalyse? In het boetebesluit van Delft staat:

“Het betreft naamgegevens, en vaak geboortejaar van bestuurders van moskeeën en andere organisaties. Voorts zijn gegevens over welke levensbeschouwelijke overtuiging, religie en/of stroming binnen deze religie wordt aanhangen alsmede welke (familie-)relaties deze personen binnen de gemeenschap onderhouden en een beschrijving van de onderlinge verhoudingen. Daarnaast ook opmerkingen over opleidings- en kennisniveau van deze personen en in enkele individuele gevallen is nog andere informatie opgenomen zoals politieke voorkeur, banden met andere organisaties, werkgever of woonplaats.“

Krachtenveldanalyse(2)

In het boetebesluit van Tilburg staat:

“De krachtenveldanalyse bevat (bijzondere) persoonsgegevens van 266 personen. Het betreft naam en sommige gevallen adres en woonplaats gegevens, gegevens over geloofsovertuiging en oriëntatie binnen de stroming, familierelaties en onderlinge verhoudingen. De krachtenveldanalyse bevat ook enkele foto’s van personen, met name predikers, die herkenbaar in beeld zijn onder vermelding van hun naam. Over een tweetal stichtingen (waarvan voorzitter/bestuur eveneens is vermeld) zijn strafrechtelijke gegevens vermeld. Van 16 personen is een uitgebreid persoonlijk profiel opgenomen in de krachtenveldanalyse.”

Ook eerder niet doorpakken

Het niet doorpakken bij het doorleveren van data is iets wat de AP wel vaker doet. Bijv. in de zaak die de burgerrechtenvereniging Vrijbit instelde tegen de Nederlandse Zorgautoritieit(NZa) vanwege de onterechte doorlevering van gegevens van het DBC-Informatie-Systeem(DIS) aan het ministerie van VWS en het Centraal PlanBureau. Ik schreef daar o.a. op 5 juli 2022 over.

Kowsoolea-effect

Het vernietigen van een gemeentelijke database met onterecht verzamelde gegevens betekent niet , dat als er sprake is van delen van data met derden die data elders ook weg zijn. Dat merkte de zakenman Ron Kowsoolea tussen 1994 en 2002. Door identiteitsfraude door een criminele oud- klasgenoot crimineel gingen zijn persoonsgegevens circuleren bij allerlei politiediensten en de Koninklijke Marechaussee. Hij werd herhaaldelijk opgepakt door arrestatieteams en bij vliegreizen eruit gepikt op Schiphol. Waren in het ene politiesysteem de foute gegevens gecorrigeerd dan overschreef foute informatie uit een ander, ongecorrigeerd systeem, de juiste informatie. Kowsoolea is zeker niet de enige waarbij dat gebeurt. Men kan dan ook door de identiteitsfraude terecht stellen dat ICT-architectuur niet ethisch neutraal is.

Ronddwalende data gaan eigen leven leiden   

Door het niet vernietigen van zeer gevoelige data die door gemeenten aan derden door geleverd zijn bestaat de kans dat door allerlei database-koppelingen de data uiteindelijk weer terugkomen in het gemeentelijke ICT-domein. Ik beschreef op deze website al meerdere keren et functioneren van het InlichtingenBureau van de gemeenten, thans Bureau InformatieDiensten Nederland(BIDN) geheten. Dat “verrijkt” op verzoek van gemeenten persoonsgegevens van personen met data uit andere overheids- en semi-overheidsdiensten. Zo komen niet-vernietigde data van elders toch weer terug in gemeentebestanden.

De les van het verhaal van Aleid Wofsen is dat het belangrijkste niet staat in wat hij namens de AP stelt bij nieuwsmedia. Maar gelegen is in wat hij weglaat.

W.J. Jongejan, 6 februari 2026

Afbeelding van Jacqueline Macou via Pixabay