ZN stuurt aan op toegang tot kritieke zorgdata-infrastructuur

 Op 27 maart 2026 verscheen op deze website het artikel “Geleidelijk voorsortering VWS op volledig publiek zorgdatastelsel”. Daarin ging schrijver dezes in op een publicatie van het ministerie van VWS over de toekomst van het zorgdatastelsel. Daarbij de vraag in hoeverre dat in private handen moet zijn/blijven. Daarbij signaleerde ik dat VWS toch geleidelijk de invloed van Zorgverzekeraars Nederland uit wil faseren en de eigen rol verstevigen c.q. allesbepalend maken. In Kamerbrieven hebben bewindslieden van VWS al vanaf 2024 laten weten dat men overweegt de onlinetoestemmingsvoorziening Mitz, die gekoppeld zit aan het Landelijk SchakelPunt verplicht te maken en er een publieke(overheids)voorziening van te maken. Het is helemaal de vraag of Zorgverzekeraars Nederland(ZN) dat gaat laten gebeuren. ZN betaalt grotendeels de Vereniging van Zorgaanbieders Voor Zorgcommunicatie(VZVZ) die het LSP en Mitz beheert. Van meerdere kanten bevestigde geruchten geven aan dat het topmanagement van ZN haar greep op LSP en Mitz binnenkort wil verstevigen/consolideren. 

Hardnekkige geruchten

ZN betaalt al sinds de private doorstart van het LSP in begin 2012 grotendeels de gelden die VZVZ met de onder haar liggende structuren nodig heeft, voor doorbestaan en doorontwikkeling van het LSP en aanverwante structuren. Dit bedraagt ca 75 miljoen Euro per jaar aan centrale en decentrale kosten, bleek uit eerder onderzoek. De geruchten behelzen dat ZN de diensten die onder de verantwoordelijkheid van VZVZ vallen volledig naar zich toe wil trekken, dus over wil nemen. Dit betreft het Zorg-adresboek, het LSP en Mitz. Het meest voor hand liggend is deze diensten dan onder te brengen bij VECOZO. Dat is het al jaren het declaratieportaal van ZN. Dit jaar introduceerde ZN  bovenop VECOZO ook de dienst Verwijzen, die een alternatief voor Zorgdomein moet worden. Met de diensten van VZVZ erbij heeft ZN controle over de belangrijkste centrale voorzieningen in de zorg.

Naast Mitz ook generieke functies

Met Mitz zou ZN dan ook generieke functies zoals autorisatie, lokalisatie of toestemming in haar greep krijgen. Immers Mitz is de online toestemmingsvoorziening. Deze informatie staat nu bij de zorgverleners op de systemen maar worden -bij de introductie naar Mitz- naar Mitz gemigreerd. In Mitz maakt men ook een lokalisatie-index aan waarin van alle Nederlanders, ook van degenen die nooit toestemming gaven om zorgdata opvraagbaar te maken gegevens komen te staan. Een index waarin staat wie bij welke zorgverlener een medisch dossier heeft. Wat in zichzelf gevoelige medische informatie is.  De autorisatiefunctie is ook nauw verweven met Mitz.

ZN en de zorgdata

De Wabvpz (Wet aanvullende bepalingen verwerking persoonsgegevens in de zorg) bepaalt de regels voor de elektronische uitwisseling van patiëntgegevens en de rechten van cliënten hierbij. Deze wet, die sinds 1 juli 2020 volledig van kracht is, zorgt voor een veilige uitwisseling van medische gegevens tussen zorgverleners. In artikel 15f staat expliciet dat een zorgverzekeraar geen toegang tot elektronische uitwisselingssystemen mag hebben. Er staat een boete op overtreding daarvan van 500.000 Euro of 10% van de bruto omvang van de onderneming.

Als ZN niet meer zoals nu alleen de kosten dekt van VZVZ, maar ook bestuurlijk en technisch via VECOZO invloed en controle krijgt, dan kan ZN ook bij de in Mitz vastgelegde data, waaronder dus gevoelige lokalisatie-gegevens. Bovendien stelt VZVZ altijd dat het LSP geen zorgdata bewaart maar slechts het medium is via welk ze uitgewisseld worden. Maar het is bekend en ook door VZVZ bevestigd dat de zorgdata in het LSP altijd korte tijd onversleuteld aanwezig zijn. Los daarvan zijn de lokalisatie- en logging-gegevens zeer gevoelige gegevens die aangeven bij welke zorgaanbieder een patiënt onder behandeling is.

Verandering governance

Bij een coup van ZN en overdracht van de assets van VZVZ naar ZN zal de ingewikkelde verenigingsstructuur met zorgkoepels als leden dan opzij geschoven kunnen worden. Als VZVZ er straks niet meer is voor delen die straks onder de zeggenschap van ZN komen te vallen verandert de governance volledig. De governance is nu het dagelijks brood en het bestaansrecht van VZVZ. Dus VZVZ en de partijen die deel uitmaken van die governance (inclusief ledenraad) zullen het niet leuk vinden als de sturing op systemen waar zij jaren mee bezig geweest zijn straks volgens een ongetwijfeld autocratischer governance (ZN bepaalt) wordt ingericht.

Navraag

Bij de directie van VZVZ en één van de structuren van VZVZ deed ik navraag. Van de directie kwam geen enkele reactie. De ledenraad wilde de geruchten niet bevestigen. Echter ontkennen van het gerucht vond ook niet plaats. En dat is opvallend. Als het niet waar zou zijn zou dat onmiddellijk gezegd worden, want waarom zou zo’n gevoelig gerucht in leven gehouden worden?

Armpje drukken om grip op zorgdata

De analyse die ik beschreef in mijn artikel van 27 maart 2026 is een aannemelijke hypothese. Het lijkt erop dat de ‘ruif’ van VZVZ sowieso leeg gehaald gaat worden als VWS de komende jaren daar steeds meer grip op wil krijgen. Dus zal ZN zelf grip willen houden op de ontwikkelingen. Ik ben benieuwd hoe VZVZ het zelf ziet. VZVZ is natuurlijk alleen maar ontstaan omdat VWS niet meer financieel of beleidsmatig bij de ontwikkeling van het LSP betrokken mocht zijn van de Eerste Kamer in april 2011. Dus gek is het niet dat het ooit weer wordt opgeheven. Toch werken er veel mensen bij VZVZ die veel invloed op de ontwikkeling van zorgcommunicatie hebben. Of zij zomaar mee willen naar een nieuwe structuur die niet langer onder auspiciën van de zorgkoepels werkt is maar de vraag.

Reden

Als het topmanagement van ZN plannen heeft om meer grip op VZVZ en de onderliggende structuren te vergroten doet ze dat om haar grip om meer grip op de zorgdata-communicatie te krijgen. En om de indirecte invloed via financiering van VZVZ niet te verliezen. Men zal bij ZN met lede ogen zien dat haar rol door VWS in de nabije toekomst uitgekleed wordt. Daarom is het goed mogelijk dat de geruchten kloppen.

ZN kan de vlucht naar voren maken en VWS voor een fait accompli stellen om te voorkomen dat ze op het vlak van zorgdata-communicatue gemarginaliseerd wordt…… door VWS.

Dit kan wel eens uitlopen op een rondje armpje drukken tussen ZN en VWS.

Wat dit alles betekent voor de veiligheid van patiëntgegevens is een grote vraag. Burgers of parlement  worden nergens in betrokken, ook omdat het tussen private partijen speelt en er geen transparantie is over dat of wat er gaande is.

Tweede Kamer

21 mei is er een debat over digitalisering in de zorg in de Tweede Kamer. Wellicht kan de Kamer eens navraag doen bij de minister over wat er speelt.

Mijn observaties zijn zoals gezegd gebaseerd op analyse van overheidsdocumenten en op aanzwellende geruchten. Die zijn te belangrijk om zo maar te laten passeren.

W.J. Jongejan, 19 mei 2026

Afbeelding van Alexa Popovich via Pexels