Versiebeheer codering ziekten onderbelicht probleem bij zorgdatacommunicatie

Om uitwisseling van zorgdata op digitale wijze te vergemakkelijken hamert het ministerie van VWS al lang op het begrip “eenheid van taal”. Ze wil ermee bereiken dat iedereen in de zorg dezelfde taal spreekt voor het vastleggen van medische informatie, daarmee doelend op het SNOMED CT classificatiesysteem. Dat is een groot, internationaal medisch terminologiestelsel dat medische termen, ziekten, symptomen en behandelingen unieke codes geeft. Het zorgt ervoor dat computers en artsen dezelfde taal spreken, zodat medische gegevens makkelijk en foutloos gedeeld kunnen worden. In 2018 begon VWS publiekelijk daarover te spreken met als doel in 2026 die eenheid van taal  landelijk geaccepteerd en ingevoerd te krijgen. SNOMED CT is echter geen statisch classificatiesysteem. Maandelijks geeft SNOMED International een nieuwe versie uit. Zorgsystemen doen SNOMED-updates niet zomaar vanzelf. Eenheid van taal en medische terminologie vereisen beheerde software-updates en bewuste acties van IT-leveranciers en zorginstellingen. Daar schuilt een probleem in.

Waarom van belang?

Verschillende versies van SNOMED CT zorgen ervoor dat één code een gewijzigde of verouderde betekenis kan hebben in verschillende systemen, wat juist de semantische consistentie ondermijnt die de architectuur beoogt te bieden. Wil men een foutloze vastlegging van diagnoses etc. bereiken in zorgsystemen dan is het een vereiste dat elk deelnemend systeem met dezelfde versies van dezelfde codesystemen en waarde-sets moeten werken.

In 2007 is de Nederlandse overheid lid geworden van SNOMED International met het doel om deze internationale terminologie in de Nederlandse zorg in te voeren. Het terminologiecentrum van Nictiz is verantwoordelijk voor het beheer van SNOMED in Nederland.

Hoe werken SNOMED-updates in Nederland?

• Versiebeheer door Nictiz: Nictiz beheert de Nederlandse editie van SNOMED en brengt releases maandelijks uit net als de internationale organisatie.

• Rol van ICT-leveranciers: Leveranciers van elektronische patiëntendossiers (EPD’s) en zorgsystemen moeten de nieuwe releasebestanden ophalen (bijvoorbeeld via de Nationale Terminologie Server) en verwerken in hun software.

• Beheer van referentiesets: Zorginstellingen en leveranciers testen en implementeren deze nieuwe sets zodat specifieke codes en verrichtingen correct gekoppeld blijven.

Waarom het geen automatische achtergrond-update is?

• Inactieve codes: Oudere codes kunnen op non-actief worden gezet en vervangen worden door nieuwe concepten. Zorgsystemen moeten controleren of dit de lokale registratie of koppelingen breekt.

• Maatwerk per zorgsector: Verschillende sectoren (zoals huisartsen of ziekenhuizen) gebruiken eigen gekozen subsets en referentiesets die handmatig of via geplande EPD-releases worden geactualiseerd.

Rol NICTIZ, zorginstellingen en leveranciers

Zoals u in het bovenstaande ziet zorgt Nictiz voor de beschikbaarheid van de verse updates. Het Nationale Release Center (NRC) binnen Nictiz treedt op als het nationaal release center voor Nederland, verantwoordelijk voor de uitgifte van de Nederlandse editie van SNOMED CT en het verstrekken van licenties. Met de Nationale Terminologie Server (NTS) houdt Nictiz de NTS up-to-date met de nieuwste internationale en nationale SNOMED-versies in FHIR R4-formaat, zodat softwarekoppelingen en EPD’s actieve versies kunnen raadplegen. De ICT-leveranciers en de ziekenhuizen hebben een eigen rol. Dit kan echter met zich mee brengen dat nieuwe versies niet persé stante pede ingevoerd worden. Daardoor kunnen niet op tijd ingevoerde updates ongewenste coderingsverschillen ontstaan.

Fouten

Door een verouderde of onjuiste SNOMED versie ontstaan fouten, omdat codes niet worden herkend, wijzigen of inmiddels zijn vervallen. Dit leidt tot ongeldige ID’s, dataverlies bij uitwisseling en koppelingsfouten in zorgsystemen. De gevolgen van versieverschillen zijn:

• Niet herkende codes: Een zorgverlener stuurt een nieuw concept-ID dat in het ontvangende, verouderde systeem nog niet bestaat.

• Vervallen concepten: Bestaande codes kunnen in een nieuwe release de status ‘inactief’ of ‘gesloten’ krijgen, waardoor historische koppelingen stukgaan.

Mapping

Ziekenhuizen werken veelal met het ICD-systeem voor het coderen van diagnoses en behandelingen. ICD staat voor International Classification Of Diseases. Door zogenaamde mapping kunnen de ICD-codes vertaald worden naar SNOMED-codes. In de huisartsgeneeskunde werkt men aan mapping om de daar gebruikte ICPC(International Classification of Primairy Care) te vertalen naar SNOMED. Door versieproblemen met SNOMED heeft dat dus ook gevolgen voor andere coderingssystemen,

Moraal van het verhaal

Met het decreteren van een eenheid van eenheid van taal ben je er nog niet in de digitale zorgcommunicatie. Er dient een goede en sluitende logistiek te bestaan en de wil om continu up-to-date te zijn met de diverse zorgsystemen. Als dat er niet zorgbreed is bestaat de kans op coderingsverschillen met gevolgen voor de semantische consistentie

W.J. Jongejan, 30 juli 2026

Afbeelding van Daniel Friesenecker via Pixabay

Met dank voor de discussie met Gerard Freriks over dit onderwerp.