Rechter: staatssecretaris en daarmee landsadvocaat rijden rechtstatelijk scheve schaats

Op 14 juli 2026 deed de voorzieningenrechter van de Rechtbank Rotterdam een opmerkelijke uitspraak in een opmerkelijke zaak. Het betrof een kort geding voor de voorzieningenrechter aldaar over het verbod van staatssecretaris Willemijn Aerdts van Digitale Economie & Soevereiniteit om het Amerikaanse bedrijf Kentryl het Nederlandse bedrijf Solvinity over te laten nemen. Zulks omdat de overname van Solvinity door Kyndryl Nederland een bedreiging kan vormen  voor het publieke belang. Solvinity is van cruciaal belang voor de digitale infrastructuur van Nederland omdat zij de IT-omgeving en cloud-infrastructuur leveren voor kritieke overheidsdiensten, waaronder DigiD via Logius. Het bedrijf fungeert als een onmisbare schakel in de nationale veiligheid en digitale soevereiniteit van het land. Indien in Amerikaanse handen kan er sprake zijn van de mogelijkheid dat VS-veiligheids-/inlichtingendienst op basis van VS-wetten ongewenste inzage krijgen in gegevens van Nederlandse burgers. Host Lux en Solvinity betwistten de overnameverbod bij  voorzieningenrechter.

Derden

Host Lux is een investeringsvehikel van het Britse private-equitybedrijf Vitruvian Partners, dat grootaandeelhouder van Solvinity is. Host Lux en Solvinity wilden het overnameverbod van de staatsecretaris bij de rechter ongedaan maken. Als derden hadden bij die kort gedingzaak de maatschappelijke organisaties Stichting Human Rights in Finance.EU, de stichting Firewall en de stichting Privacy First zich gevoegd. Omdat zowel de staatssecretaris als de eisende partijen vonden dat veel informatie niet door deze derden ingezien mochten worden, ontstond daardoor flink wat gehakketak bij de voorzieningenrechterrechter. Hetgeen leidde tot een beperkte kennisname van vertrouwelijke stukken door voornoemde derden.

Staatssecretaris en Pels Rijcken

Bij alle acties van de staatssecretaris in deze kwestie kreeg deze juridische advisering en procesondersteuning door de landsadvocaat, het kantoor Pels Rijcken. Waar de voorzieningenrechter in de uitspraak van het kort geding het heeft over “de staatssecretaris” dient u dus ook “Pels Rijcken” te lezen.

Wat zegt de rechter(1)?

In rechtsoverweging 31 van het vonnis schrijft de voorzieningenrechter:

“De voorzieningenrechter heeft de stichtingen daarom gelet op artikel 8:26 van de Awb en in overeenstemming met artikel 2.2, eerste lid, van het Procesreglement bestuursrecht rechtbanken, ambtshalve uitgenodigd om als partij deel te nemen. De enkele omstandigheid dat een deel van de informatie waarop het bestreden besluit stoelt vertrouwelijk van aard is, vormt – anders dan de staatssecretaris HERHAALDELIJK EN TEGEN BETRER WETEN IN heeft aangevoerd – geen reden om de stichtingen niet toe te laten als derde partijen in deze procedure.”(vet en kapitalen door WJJ)

Wat de rechter hier schrijft betekent dat de staatssecretaris en de landsadvocaat herhaal tegen beter weten in geprobeerd hebben om bij voorbaat de niet-ontvankelijkheid van genoemde derden vast te stellen. Die ontvankelijkheid vaststellen berust juist bij de rechter

Wat zegt de rechter(2)?

In rechtsoverweging 32 schrijft de rechter:

“De voorzieningenrechter stelt vast dat de staatssecretaris vrijwel alle stukken voor derde belanghebbenden heeft willen afschermen ook voor zover die informatie bevatten die reeds openbaar is, dat de staatssecretaris een beroep op artikel 8:29 van de Awb heeft gedaan op de ontoereikende grond dat informatie niet openbaar mag worden gemaakt en dat de staatssecretaris heeft miskend dat ook met betrekking tot stukken met een (deels) vertrouwelijke inhoud een belangenafweging door de rechter zal moeten worden gemaakt of en in welke mate partijen daarover met een oog op een eerlijk proces dienen te beschikken (zie in dit verband vooral ECLI:NL:RVS:2020:1367). Ook heeft de staatssecretaris het onjuiste standpunt ingenomen dat zij mag bepalen of en in hoeverre het verzoekschrift ter kennis mag komen van derde partijen (zie bijvoorbeeld ECLI:NL:RVS:2019:4222).”
De rechter geeft hier aan dat de staatssecretaris probeerde op de stoel van de rechter te gaan zitten.

Wat zegt de rechter(3)?

Ook in rechtsoverweging 32 staat:

“De voorzieningenrechter stelt verder vast dat de staatssecretaris heeft geweigerd uitvoering te geven aan de beslissing van de voorzieningenrechter over beperkte kennisneming van 2 juli 2026 en blijkbaar ook verzoeksters onder druk heeft gezet om dat niet te doen. Ook nadat de voorzieningenrechter van het CBb uitspraak heeft gedaan op het hoger beroep en de in dat verband verzochte voorlopige voorziening van de staatssecretaris tegen de beslissing van 2 juli 2026, heeft de staatssecretaris wat betreft de versie van het verweerschrift voor verzoeksters niet volledig uitvoering gegeven aan die beslissing.”

Weinig rechtstatelijke houding

In rechtsoverweging 33 trekt de rechter de conclusie dat het handelen van de staatssecretaris (en daarmee automatisch de landsadvocaat) getuigt van een weinig rechtstatelijke proceshouding. Dat is een allerminst zuinige schrobbering van een bewindspersoon en daarmee de landsadvocaat.

Gelijkenis met toeslagenaffaire

Ogenblikkelijk kwam bij mij de gelijkenis boven met nogal wat rechtszaken van de overheid tegen ouders in de toeslagenaffaire. Daarbij hield het bevoegd gezag bewust stukken achter die ontlastend waren voor de van fraude betichte ouders. Ook daar heeft Pels Rijcken heel veel boter op het hoofd vanwege advisering en handelend als juridisch vertegenwoordiger van de staat bij de rechtbank

In alle media-aandacht in de toeslagenaffaire is zeer weinig aandacht geweest voor de juridische inbreng van de landsadvocaat. De starre en zeer strenge proceshouding van deze heeft veel leed bij de ouders veroorzaakt.

Eenzelfde patroon is te zien bij andere rechtszaken die de overheid v0ert of tegen de overheid gevoerd worden.

W.J. Jongejan, 20 juli 2026

Afbeelding van  via Pixabay